گروه عایق های حرارتی- صوتی با ساختار الیاف معدنی که به اختصار آنها را عایق های معدنی با Mineral می نامند. به ترتیب دمای کار آنها از بالا به پائین، مشتمل است بر:
الیاف آزبست و پشم سرامیک از نظر آنالیز شیمیائی و شرایط فیزیکی بسیار بهم نزدیک هستند با این تفاوت که الیاف آزبست به صورت طبیعی بوجود می آیند و در قالب سوزن های میکرونی بهم پیوسته در معادن مربوطه متبلور می شوند. پس از استخراج آنها را می کوبند و الیاف از هم باز می شود و به صورت توده پنبه مانند (پنبه کوهی) در می آید. محصولات مختلفی از آزبست تولید می شوند که تمامی آنها (حتی مواردی که مقدار بسیار کمی آزبست در ساخت آنها به کار رفته باشد) برای سلامتی انسان و جانداران و همچنین محیط زیست مضر هستند و استفاده از آنها در دنیا به شدت ممنوع شده است. برای تولید پشم سرامیک خاک چینی (آلومینا یا کائولین) توسط قوس الکتریکی ذوب و سپس به الیاف تبدیل می شود. طول الیاف آن زیاد و قطر الیاف نزدیک به آزبست (حدود ۲ میکرون) است. هر دوی این عایق ها به دلیل نداشتن هر گونه ماده پیوندی (رزین) در صورت محبوس نبودن کامل و در اثر جریانات هوا (باد). لرزش و ارتعاشات می توانند باعث گسترش ذرات بسیار ریز و میکروسکوپی آنها در فضای اطراف شوند و محیط را آلوده کنند که این خود می تواند خسارات جانی و مالی بسیار مختلفی را به همراه داشته باشد. لازم به ذکر است که در مواردی که الزاما می بایست از عایق پشم سرامیک استفاده شود. (دمای بالای ۹۰۰ درجه سانتی گراد) فقط یک لایه ۵/۲ سانتی متری در زیر کار قرار می دهند و روی آنرا با پشم سنگ عمل عایق کاری را تکمیل کنند. بدین ترتیب امکان گسترش ذرات الیاف سرامیک عملا وجود نخواهد داشت به دلیل تقاضای جهانی بسیار محدود برای پشم سرامیک تعداد تولید کنندگان آن در دنیا محدود است عمده تولید کنندگان آن، روسیه، هندوستان و چین هستند.
پشم سنگ: مواد اولیه برای تولید پشم سنگ عبارتند از سنگ بازالت یا دیاباز و سنگ آهک بیش از ۷۰% پوسته جامد کره زمین از ترکیبات بازالتی تشکیل شده است که طی میلیون ها سال و در اثر فعالیت های آتشفشانی، از هسته مرکزی کره زمین که به ماگما (هسته گداخته و مذاب) معروف است. به سطح زمین منتقل شده و سرد و جامد شده است. فرایند تولید پشم سنگ همانند کوه های آتشفشانی در طبیعت است: به این صورت که سنگ بازالت در کوره و دمای ۱۴۵۰ درجه ذوب و به الیاف تبدیل می شود. حاصل آن پشم سنگ است که به صورت های مختلف از نظر ظاهری و فیزیکی در می آید و از آن محصولات مختلفی تولید می شود. قطر الیاف پشم سنگ حدود ۸-۶ میکرون و طول آنها حدود چند میلی متر تا ۲۰ سانتی متر است. ماده منسجم کننده به کار رفته در عایق های پشم سنگ، پشم سرباره و پشم شیشه یکسان و از رزین های فنولیک (رسل Resol) است که پس از عمل پخت به ماده ای خنثی و نامحلول در آب. قلیا و اسید تبدیل می شود. بنابراین فاقد هر گونه آلایندگی است. عایق پشم سنگ تنها عایقی است که به عنوان نوعی حفاظ در برابر آتش در ساختمان ها و تأسیسات پالایشگاهی استفاده می شود. ساختمان ها و تأسیساتی که به وسیله پشم سنگ عایق کاری ضد حریق محافظت نمایند و این در حالیست که اگر این تأسیسات یا ساختمان ها بوسیله فوم های پلیمری (روشی که متأسفانه رایج شده است) مانند پلی یورتان، استایروفوم، پلی فوم و امثال آنها عایقکاری شده باشند، ساکنین آنها در فاصله چند دقیقه در اثر گازهای سمی حاصل از احتراق آنها، جان خواهند باخت.
عایق پشم سنگ برای انسان و جانداران دیگر و همچنین محیط زیست کاملا بی ضرر است و امکان رشد و نمو و نفوذ میکروبها، قارچها، حشرات و جانوران موذی در آن وجود ندارد. از پشم سنگ در زمینه کشاورزی بدون خک (Hydroponics) استفاده شایان توجهی می شود و حتی میوه ها و فراورده های گیاهی و سبزیجات خوراکی را در بسترهای پشم سنگ در مزارع و گلخانه پرورش می دهند.
پشم سرباره: همانگونه که از اسم آن مشخص می شود، از سرباره کوره بلند ذوب آهن تولید می شود. الیاف آن کوتاه و شکننده هستند و به خاطر وجود ترکیبات گوگردی و کلر در آن تماس این عایق با فلزات ایجاد خوردگی می کند. در دراز مدت الیاف آن به خاکه و پودر تبدیل می شود. ضریب هدایت حرارتی آن مشابه و نزدیک به پشم سنگ است.
پشم شیشه: برای تولید پشم شیشه، ابتدا ماسه بادی را ذوب می کنند و پس از استخراج شیشه آنرا به شکل گوی های ۲ سانتی متری در می آورند. در مرحله بعدی، با ذوب نمودن این گوی های شیشه ای و افزودن مواد خاص (که در این فرایند بسیار حائز اهمیت هستند مانند براکس Borax)، این مذاب را به الیاف تبدیل می کنند و به این طریق پشم شیشه بدست می آید. عامل پیوندی و شکل فیزیکی محصولات پشم شیشه همانند پشم سنگ است. الیاف پشم شیشه پس از تولید در صورت حرارت دیدن (بالای ۵۰۰ درجه سانتی گراد) مجددا ذوب و به شیشه تبدیل می شوند. به همین دلیل ضایعات در مراحل تولید قابل بازیافت است و باعث کاهش قیمت و کیفیت محصول می شود. قطر الیاف پشم شیشه حدود ۵/۱ میکرون است و از نظر سلامتی و محیط زیست مضر شناخته شده است. در گزارش های بعضی از تحقیقات انجام شده، الیاف و ذرات پشم شیشه را "سرطان زا" و برخی احتمالا "سرطان زا" و در برخی دیگر "بی ضرر" ذکر شده است. عایق پشم شیشه حداکثر تا دمای ۳۵۰ درجه سانتی گراد قابل استفاده است و بنابراین در برابر آتش و حریق کارائی ندارد.
■ توجه: ضریب هدایت حرارتی عایق پلی یورتان در دمای کار محیط (۲۰ تا ۵۰ درجه سانتی گراد) حدود ۰/۰۲۹ تا ۰/۰۳۲ W/m°K و در همین دامنه دمائی ضریب هدایت حرارتی پشم سنگ ۰/۰۳۵ تا ۰/۰۳۶ W/m°K است.